Kaza, deprem, ani bir kayıp, şiddet ya da ciddi bir hastalık gibi olaylar insanın güvenlik duygusunu derinden sarsabilir. Böyle bir deneyimin ardından günlerce, hatta haftalarca etkilenmek son derece doğaldır. Çoğu insan zamanla ve çevresinin desteğiyle toparlanır; bazı durumlarda ise belirtiler sürer ve profesyonel destek gerekir.
Travmatik bir olaydan sonra sık görülen tepkiler
- Yeniden yaşama: olayın istemsizce akla gelmesi, kâbuslar, olayı hatırlatan şeylerle karşılaşınca yoğun sıkıntı
- Kaçınma: olayı hatırlatan yerlerden, konuşmalardan ya da insanlardan uzak durma
- Aşırı tetikte olma: çabuk irkilme, uykuya dalamama, sürekli tehlike bekleme
- Duygu ve düşüncelerde değişim: suçluluk, utanç, öfke, geleceğe dair umutsuzluk, sevdiklerinden kopukluk hissi
- Bedensel belirtiler: yorgunluk, baş ağrısı, iştah değişiklikleri
Bu tepkiler normal mi?
İlk haftalarda görülen bu tepkiler, olağan dışı bir olaya verilen olağan tepkilerdir. Bedenin ve zihnin yaşanan tehlikeyi işleme biçimidir. Destekleyici ilişkiler, düzenli bir günlük yaşam ve kendine zaman tanımak iyileşmeyi kolaylaştırır.
Kendinize nasıl destek olabilirsiniz?
Rutinleri koruyun: Düzenli uyku ve yemek saatleri güven duygusunu yeniden kurmaya yardımcı olur.
Yalnız kalmayın: Güvendiğiniz kişilerle konuşmak ya da sadece birlikte vakit geçirmek iyi gelir.
Haber ve görüntü tüketimini sınırlayın: Olayla ilgili görüntülere tekrar tekrar maruz kalmak belirtileri artırabilir.
Bedeninizi sakinleştirin: Yavaş nefes egzersizleri, yürüyüş ve hafif fiziksel aktivite tetikte olma hâlini azaltabilir.
Ne zaman profesyonel yardım alınmalı?
Belirtiler bir aydan uzun sürüyor, yoğunluğu artıyor, iş, okul ya da ilişkileri belirgin biçimde etkiliyorsa; kaçınma hayatınızı daraltıyorsa ya da alkol ve benzeri yollarla baş etmeye çalışıyorsanız bir uzmanla görüşmeniz önemlidir. Travmatik stresle çalışmada etkinliği araştırmalarla desteklenen yöntemler bulunmaktadır; hangi yaklaşımın uygun olduğu ilk değerlendirmede belirlenir. Gerekli durumlarda psikiyatri uzmanıyla iş birliği yapılır.
RN Psikoloji Çayyolu'nda yetişkin, çocuk ve ergenlerle görüşmeler yapılmaktadır. Bilgi ve randevu için bireysel danışmanlık ve çocuk ve ergen psikoloğu sayfalarımıza bakabilir ya da bize doğrudan ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Travmatik olaydan sonra belirtiler ne kadar sürer?
Çoğu kişide belirtiler haftalar içinde azalır. Bir aydan uzun süren ya da giderek artan belirtilerde uzman desteği alınmalıdır.
Çocuklar travmatik olaylardan nasıl etkilenir?
Çocuklarda gerileme, uyku sorunları, ayrılma kaygısı ve oyunlarında olayı tekrar etme görülebilir. Ebeveyn desteği ve gerektiğinde çocuk psikoloğu görüşmesi önemlidir.
